Kitap

Türk edebiyatında mizahı, toplumsal gözlemi ve tiyatro sanatını aynı potada buluşturan isimlerin başında Haldun Taner gelir. Hikâyeleri, tiyatro oyunları, gazete yazıları ve kabare çalışmalarıyla çok yönlü bir sanatçı kimliği ortaya koyan Taner, özellikle sıradan insanların hayatından yola çıkarak Türkiye'nin sosyal yapısını anlatmasıyla dikkat çekti. Onun eserlerinde günlük hayatın küçük ayrıntıları, insan davranışları, bürokrasi, toplumsal eşitsizlikler ve değişen şehir kültürü çoğu zaman mizahi bir bakış açısıyla ele alındı.

Geçmişte yaşamış canlıları anlamanın en önemli yollarından biri, onların geride bıraktığı fosil kayıtlarını incelemektir. Ancak paleontoloji yalnızca taşlaşmış kemikleri veya milyonlarca yıllık izleri tanımlamakla sınırlı bir bilim dalı değildir. Fosiller; iklim değişikliklerinden kıtaların hareketlerine, canlıların evriminden eski ekosistemlerin yapısına kadar Dünya'nın geçmişi hakkında önemli bilgiler verir. Patricia Vickers-Rich, bu geniş perspektifle çalışan ve özellikle Avustralya'nın tarih öncesi yaşamını araştıran önemli paleontologlardan biridir.

Avustralya'nın doğal yaşamını anlatan isimler arasında Graham Pizzey, yalnızca kitaplarıyla değil, gazetecilikten fotoğrafçılığa, televizyon çalışmalarından kuş gözlemciliğine uzanan çok yönlü kariyeriyle dikkat çeker. Doğayı bilimsel verilerden ibaret görmeyen Pizzey, kuşları ve onların yaşam alanlarını insanların günlük hayatına taşıyan bir anlatım geliştirdi.

Ekonomi tarihine bakıldığında bazı isimler belirli bir dönemin ekonomik sorunlarını açıklarken, bazıları ise ekonomi biliminin sonraki yüzyılda kullanacağı kavramların temelini atar. Knut Wicksell, ikinci gruba giren önemli düşünürlerden biridir. 1851 yılında İsveç'te doğan Wicksell, özellikle faiz oranı ile fiyat düzeyi arasındaki ilişki, doğal faiz oranı, kredi mekanizması ve para politikası üzerine geliştirdiği fikirlerle modern makroekonominin öncülerinden biri kabul edilir.

Latin Amerika edebiyatı denildiğinde akla gelen isimlerin önemli bir bölümü, yaşadıkları toplumların siyasi ve kültürel dönüşümlerini eserlerine taşımıştır. Antonio Skármeta da bu geleneğin dikkat çekici temsilcilerinden biridir. Romanları, öyküleri, senaryoları ve sinema çalışmalarıyla tanınan Şilili yazar; edebiyat ile sinema arasında kurduğu güçlü bağ sayesinde yalnızca ülkesinde değil, dünyanın farklı bölgelerinde de okur ve izleyicilere ulaşmıştır.

Ekonomi biliminin 20. yüzyıldaki gelişiminde bazı isimler, ortaya attıkları tek bir kavramdan çok, farklı düşünce gelenekleri arasında kurdukları bağlantılarla öne çıkar. Don Patinkin de bu ekonomistlerden biridir. Para teorisi, faiz, fiyatlar, istihdam ve Keynesyen ekonomi üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Patinkin, özellikle parasal analiz ile değer teorisini aynı sistem içinde değerlendirmeye çalışmasıyla ekonomi tarihinde önemli bir yer edinmiştir.

Ekonomide bazı sorular ilk bakışta son derece basit görünür: Bir kaynak kime aittir? İnsanlar neden bir şirket kurar? Bazı firmalar neden rakiplerinden daha büyük hale gelir? Devlet hangi durumlarda piyasaya müdahale etmelidir? Bu soruların her biri farklı bir alanın konusu gibi görünse de Amerikalı ekonomist Harold Demsetz, çalışmalarında bu meseleleri aynı ekonomik çerçeve içinde ele aldı.

Ekonomiyi anlamaya çalışırken yalnızca fiyatlara, arz ve talebe ya da şirketlerin kâr hesaplarına bakmak çoğu zaman yeterli değildir. Çünkü gerçek hayatta ekonomik kararlar belirsizlik, eksik bilgi, rekabet, hukuki kurallar ve farklı teşvikler altında alınır. Armen Alchian, iktisat teorisinin bu gerçeklikten kopmaması gerektiğini savunan ve özellikle mikroekonomi alanında önemli izler bırakan ekonomistlerden biridir.

Ekonomi denildiğinde çoğu zaman akla fiyatlar, piyasalar, tüketiciler, üreticiler ve arz-talep ilişkisi gelir. Ancak ekonomik hayatın nasıl organize edildiğini anlamak için bundan daha temel sorular sormak gerekir: Şirketler neden vardır? Bazı işler neden piyasadan satın alınırken bazıları işletmelerin kendi bünyesinde gerçekleştirilir? Mülkiyet haklarının belirlenmesi ekonomik kararları nasıl etkiler? İnsanların anlaşmaya varması neden her zaman kolay değildir?

Ekonomi biliminin bugünkü kavramlarını anlamak için yalnızca günümüzde kullanılan teorilere bakmak yeterli değildir. Ücretlerin nasıl belirlendiği, sermayenin üretimdeki rolü ve elde edilen gelirin emek ile sermaye arasında nasıl paylaşıldığı gibi sorular, iktisat tarihinin en uzun süre tartışılan meseleleri arasında yer alır. John Bates Clark, bu tartışmaların özellikle 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında önemli isimlerinden biri olmuştur.