Laleli’de Bir Azize Film İncelemesi

İstanbul’un Arka Sokaklarında Kara Mizah ve Suç

Laleli’de Bir Azize, 1998 yılında çekilen ve Türk sinemasının 1990’ların sonundaki dönüşümünü anlamak açısından dikkat çekici bir yapımdır. Yönetmenliğini Kudret Sabancı‘nın üstlendiği film, yönetmenin ilk uzun metraj çalışması olarak öne çıkar. Ancak yapımın önemi yalnızca bir yönetmenin sinemaya attığı ilk adım olmasından kaynaklanmaz. Film, dönemin bağımsız sinema anlayışını, İstanbul’un arka sokaklarını, suç dünyasını, kent yoksulluğunu ve ahlaki sınırların giderek belirsizleşmesini kendine özgü bir anlatımla ele alır.

Laleli’de Bir Azize, aynı zamanda Yeni Sinemacılar hareketinin ilk dönem çalışmalarından biri olarak değerlendirilebilir. Film, 1998 yapımı Gemide ile doğrudan bağlantılı bir anlatı dünyasına sahiptir ve iki yapım arasında karakterler, olaylar ve atmosfer açısından belirgin bir ilişki bulunur.

Yönetmenin sıra dışı diyaloglara, sert mizaha ve karakterlerin gündelik konuşma biçimlerine yaslanan anlatımı, filmi klasik bir suç hikâyesinden ayırır. Laleli’de Bir Azize, İstanbul’un turistik veya romantik yüzünü değil, geceleri farklı bir hayatın hüküm sürdüğü arka sokaklarını gösterir.

Bu nedenle film, yalnızca bir suç öyküsü olarak değil, 1990’lar İstanbul’unun sosyal ve kültürel atmosferini yansıtan kara mizahi bir şehir filmi olarak da değerlendirilebilir.

Laleli’de Bir Azize filminin konusu

Film, İstanbul’un Laleli çevresinde yasa dışı işlerle uğraşan üç arkadaşın yaşadığı olaylar üzerinden ilerler.

Bu üçlü, patronlarından habersiz biçimde kendi çıkarları doğrultusunda iş çevirmeye çalışır. Planları, Rumen bir hayat kadınını bakire olarak tanıtıp bir müşteriye götürmek üzerine kuruludur. Ancak işler bekledikleri gibi gitmez ve karşılarına çıkan dört adam tarafından gasp edilirler.

Paralarını ve yanlarında bulunan kadını kaybeden üç arkadaş, daha sonra kadını kötü bir durumda bulur. Bunun üzerine yaşananların sorumlularından intikam almak için harekete geçerler.

Buraya kadar bakıldığında Laleli’de Bir Azize basit bir suç ve intikam hikâyesi gibi görülebilir. Fakat filmin asıl gücü, bu olay örgüsünün arkasında kurduğu karakter dünyasında ve İstanbul’un karmaşık atmosferinde ortaya çıkar.

Filmin olaylarını ayrıntılı biçimde anlatmadan söylemek gerekirse, yönetmen hikâyeyi sürekli olarak yeni bir belirsizliğe sürükler. Karakterlerin verdiği kararlar, onları daha büyük sorunların içerisine çeker.

Gemide ile bağlantısı

Laleli’de Bir Azize denildiğinde Gemide filminden bahsetmemek mümkün değildir.

Serdar Akar’ın yönettiği Gemide, 1998 yılında Türk sinemasında önemli bir etki yaratmıştı. Laleli’de Bir Azize ise aynı evrende geçen ve önceki filmin devamı niteliğinde değerlendirilen bir yapımdır.

İki film arasında özellikle bazı karakterlerin ve olayların kesişmesi dikkat çeker. Gemide‘de yaşanan olayların ardından hikâyenin başka bir bakış açısından devam ettirilmesi, sinema açısından ilginç bir tercih oluşturur.

Bu yapı sayesinde iki film birlikte değerlendirildiğinde, aynı olayların farklı karakterlerin gözünden nasıl farklı anlamlara gelebileceği görülür.

Laleli’de Bir Azize, bu anlamda tek başına izlenebilen bir film olmakla birlikte Gemide ile beraber düşünüldüğünde daha geniş bir anlatı dünyasının parçasına dönüşür.

Kudret Sabancı’nın yönetmenlik anlayışı

Kudret Sabancı, Laleli’de Bir Azize ile uzun metraj sinemaya adım attığında oldukça farklı bir dünya kurmuştur.

Yönetmenin ilk filminde en dikkat çekici unsurlardan biri, karakterlerin konuşma biçimidir. Diyaloglar, klasik sinema anlatısındaki düzenli ve açıklayıcı konuşmalardan ziyade karakterlerin sosyal çevrelerini ve ruh hâllerini yansıtır.

Sokak dili, argo ve kara mizah, filmin atmosferinin önemli parçalarıdır.

Bu tercih, filmi daha gerçekçi ve sert bir noktaya taşır. Karakterlerin konuşmalarından yalnızca hikâyenin gelişimini değil, nasıl insanlar olduklarını da anlamak mümkündür.

Sabancı’nın yönetmenliği, İstanbul’un mekânlarını da hikâyenin önemli bir parçasına dönüştürür. Şehir, karakterlerin yaşadığı bir fon değildir. Aksine onların davranışlarını, ilişkilerini ve kararlarını etkileyen canlı bir unsurdur.

İstanbul’un karanlık yüzü

İstanbul sinemada çok farklı biçimlerde temsil edilmiştir.

Boğaz, tarihi yapılar, kalabalık caddeler ve romantik manzaralar şehrin en bilinen yüzleridir. Ancak Laleli’de Bir Azize, bu görüntünün tam karşısında duran başka bir İstanbul’u gösterir.

Filmin İstanbul’u; dar sokakların, otellerin, yasa dışı işlerin, küçük hesapların ve sürekli hareket hâlindeki insanların İstanbul’udur.

Özellikle Laleli çevresi, filmin atmosferi açısından son derece önemlidir. Bölgenin ticari yapısı, yabancıların yoğunluğu ve gece hayatıyla ilişkili mekânları, filmin suç dünyasına uygun bir zemin oluşturur.

Bu nedenle Laleli’de Bir Azize, İstanbul’u yalnızca bir şehir olarak değil, karakterlerin davranışlarını belirleyen bir sosyal ortam olarak kullanır.

Kara mizahın kullanımı

Filmin en belirgin özelliklerinden biri kara mizah anlayışıdır.

Hikâyenin içerisinde suç, şiddet, sömürü ve yasa dışı işler gibi ciddi meseleler bulunmasına rağmen film bunları yalnızca ağır bir dram diliyle anlatmaz.

Tam tersine, zaman zaman absürt ve ironik durumlar yaratılır.

Bu mizah anlayışı, karakterlerin yaşadığı dünyanın ne kadar çelişkili olduğunu ortaya koyar. Kötü niyetli insanların bile zaman zaman komik hâle gelmesi, yaşanan olayların ağırlığını ortadan kaldırmaz. Aksine, seyircinin olaylara farklı bir mesafeden bakmasını sağlar.

Filmdeki mizahın temelinde karakterlerin içinde bulundukları durumun absürtlüğü vardır.

Bu açıdan Laleli’de Bir Azize, komedi filmi değildir. Kara mizah unsurlarını suç ve dramla birleştiren bir yapıdır.

Sıra dışı diyaloglar

Filmin çekildiği dönemde dikkat çekmesinin önemli nedenlerinden biri de diyaloglarıdır.

Karakterlerin konuşmaları, dönemin ana akım Türk sinemasında alışılmış diyalog yapısından farklıdır.

Kimi zaman sert, kimi zaman komik, kimi zaman anlamsız görünen konuşmalar karakterlerin dünyasını yansıtır.

Bu diyalogların önemli bir özelliği de karakterlerin sosyal çevrelerinden bağımsız düşünülememesidir. Konuşma biçimleri, onların eğitim düzeylerini, hayat deneyimlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini ortaya çıkarır.

Bu nedenle filmde diyaloglar yalnızca hikâyeyi ilerletmek için kullanılmaz.

Diyaloglar karakter yaratmanın temel araçlarından biridir.

Güven Kıraç ve Aziz karakteri

Filmin merkezindeki önemli karakterlerden biri Aziz‘dir ve bu karakteri Güven Kıraç canlandırır.

Kıraç, 1990’lar Türk sinemasında özellikle gerçekçi ve sıradan insanların hayatlarını yansıtan karakterlerde dikkat çeken oyunculardan biridir.

Aziz karakteri de filmin karmaşık dünyasının önemli parçalarından biri olarak öne çıkar.

Oyuncunun performansında karakterin içinde bulunduğu ortamın yarattığı baskı ve belirsizlik hissedilir.

Güven Kıraç’ın oyunculuğu, karakteri tamamen iyi veya tamamen kötü bir insan şeklinde sınıflandırmak yerine gri bir alanda tutar.

Bu yaklaşım, filmin genel anlatımına da uygundur.

İştar Gökseven ve Yıldıray Şahinler

İştar Gökseven ve Yıldıray Şahinler, filmin önemli karakterlerini canlandıran diğer isimlerdir.

Özellikle Yıldıray Şahinler’in Ali karakteri, Gemide ile Laleli’de Bir Azize arasındaki bağlantının anlaşılmasında önem taşır.

Şahinler’in oyunculuğu, karakterin içinde bulunduğu suç dünyasının gündelikleşmiş hâlini yansıtır.

İştar Gökseven ise Makor karakteriyle filmin karakter grubuna farklı bir enerji kazandırır.

Bu oyunculuklar sayesinde filmdeki karakterler yalnızca olay örgüsünün araçları olmaktan çıkar ve kendi davranış biçimleri olan kişilere dönüşür.

Ella Manea’nın performansı

Filmde Ella Manea, “Bakire Güzel” karakterini canlandırır.

Karakter, hikâyenin merkezindeki olayların gelişmesinde önemli bir yere sahiptir. Ancak film onu yalnızca olayların nesnesi olarak değerlendirmez; karakterin varlığı, erkeklerin oluşturduğu suç dünyasının çelişkilerini de görünür hâle getirir.

Filmdeki kadın karakterlerin erkek egemen suç dünyası içerisindeki konumu, yapımın tartışmaya açık yönlerinden biridir.

Bu açıdan Laleli’de Bir Azize, 1990’ların kent hayatındaki kadın-erkek ilişkileri ve sömürü mekanizmaları üzerine de düşünmeye olanak tanır.

Karakterlerin ahlaki sınırları

Filmin en dikkat çekici taraflarından biri, karakterlerin ahlaki açıdan net çizgilerle ayrılmamasıdır.

Bir karakter belirli bir durumda doğru bir karar verirken başka bir durumda yanlış bir davranışta bulunabilir.

Bu durum, seyircinin karakterleri kolayca sınıflandırmasını engeller.

Filmdeki suç dünyası da tek boyutlu değildir. Herkesin kendi çıkarı vardır ve herkes bir şekilde başkasının zaafından yararlanmaya çalışır.

Bu açıdan film, “iyi insanlar ve kötü insanlar” şeklindeki klasik anlatıdan uzaklaşır.

Bunun yerine ahlaki açıdan gri karakterler yaratır.

Yeni Sinemacılar ve 1990’lar Türk sineması

Laleli’de Bir Azize, 1990’ların sonlarında ortaya çıkan yeni sinema anlayışının önemli örneklerinden biridir.

Bu dönemde bazı genç sinemacılar, geleneksel Yeşilçam anlatısından farklı olarak daha sert, gerçekçi ve şehir merkezli hikâyeler anlatmaya başladılar.

Yeni Sinemacılar çevresinde gelişen çalışmaların ortak özellikleri arasında sokak kültürüne yakın karakterler, gündelik konuşmalar, suç dünyası, kent yoksulluğu ve toplumsal gerçekçilik gibi unsurlar bulunuyordu.

Gemide ve Laleli’de Bir Azize, bu dönemin sinema anlayışını temsil eden iki önemli film olarak birlikte anılabilir.

Bu yapımların Türk sinemasına kazandırdığı en önemli yeniliklerden biri, seyirciye alışılmış kahramanlardan uzak karakterler sunmalarıdır.

Filmde suç ve toplum ilişkisi

Laleli’de Bir Azize, suç dünyasını yalnızca bireysel kötülük üzerinden açıklamaz.

Karakterlerin içerisinde bulunduğu ekonomik ve sosyal ortam da onların davranışlarını etkiler.

Yasa dışı işler, kolay para kazanma isteği ve hayatta kalma mücadelesi birbirine bağlanır.

Bu noktada film, suçun toplumun dışında meydana gelen bir olgu olmadığını hatırlatır.

Suç, şehrin gündelik hayatının bir parçası hâline geldiğinde insanların davranışlarını da dönüştürür.

Film bu dönüşümü doğrudan açıklamak yerine karakterlerin hayatları üzerinden gösterir.

Görsel atmosfer

Filmin görsel dünyası, hikâyenin karanlık atmosferiyle uyumludur.

İstanbul’un arka sokakları, kapalı ve dar mekânlar, oteller ve gece görüntüleri filmin genel havasını destekler.

Bu görsel yaklaşım seyircide sürekli bir sıkışmışlık hissi oluşturur.

Karakterlerin özgürce hareket edememesi, içinde bulundukları dünyadan kolayca çıkamaması ve olayların giderek karmaşıklaşması mekân kullanımıyla da desteklenir.

Bu nedenle filmde İstanbul’un fiziksel yapısı ile karakterlerin ruh hâlleri arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir.

Oyuncu kadrosunun gücü

Laleli’de Bir Azize, geniş bir oyuncu kadrosuna sahiptir.

Güven Kıraç, İştar Gökseven, Cengiz Küçükyayvaz, Ella Manea, Yıldıray Şahinler ve Bahtiyar Engin’in yanı sıra Funda Şirinkal, Emin Gümüşkaya ve diğer oyuncular da filmin dünyasının oluşmasına katkıda bulunur.

Ayrıca Olgun Şimşek, filmde seslendirme çalışmasıyla yer alır.

Oyuncuların performansları, karakterlerin yapay bir sinema dünyasının insanları gibi görünmesini engeller. Bunun yerine seyirciye İstanbul’un gerçek sokaklarından çıkmış izlenimi veren kişiler sunulur.

Laleli’de Bir Azize’nin ödülü

Film, gösterime girdiği dönemde çeşitli festivallerde de ilgi görmüştür.

1999 yılında düzenlenen Orhon Murat Arıburnu Ödülleri kapsamında Laleli’de Bir Azize, Jüri Özel Ödülüne layık görülmüştür.

Bu ödül, filmin kendine özgü anlatımının ve sinema dilinin dikkate değer bulunduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Özellikle ilk uzun metraj çalışması olması düşünüldüğünde, Kudret Sabancı’nın böyle bir yapımla dikkat çekmesi Türk sinemasındaki kariyerinin sonraki dönemleri açısından da anlamlıdır.

Laleli’de Bir Azize bugün neden izlenmeli?

Aradan geçen yıllara rağmen Laleli’de Bir Azize hâlâ ilgi çekici bir yapımdır.

Bunun en önemli nedeni filmin yalnızca belirli bir dönemin suç hikâyesini anlatmamasıdır. Filmdeki güç ilişkileri, kolay para kazanma arzusu, yasa dışı ekonomiler, şehir hayatının karanlık tarafı ve insanların kendi çıkarlarını korumak için sınırları aşması bugün de sinemada karşılığını bulabilecek konulardır.

Ayrıca Gemide ile bağlantısı, filmi Türk sinemasının belirli bir dönemini anlamak isteyenler için daha önemli hâle getirir.

İki filmi arka arkaya izlemek, 1990’ların sonunda Türk sinemasında ortaya çıkan farklı anlatım biçimini görmek açısından oldukça değerlidir.

Sonuç

Laleli’de Bir Azize, Türk sinemasının 1990’ların sonunda geçirdiği değişimin dikkat çekici örneklerinden biridir.

Kudret Sabancı’nın ilk uzun metraj filmi olması, Yeni Sinemacılar hareketiyle ilişkisi ve Gemide ile kurduğu bağlantı, yapımı sinema tarihi açısından özel bir noktaya taşır.

Film, İstanbul’un alışılmış görüntülerinin dışına çıkarak şehrin arka sokaklarına bakar. Burada suç, para, şiddet, sömürü ve dostluk kavramları birbirine karışır.

Ancak filmin en önemli başarısı, bütün bunları yalnızca ciddi bir suç hikâyesi biçiminde anlatmamasıdır. Kara mizah, sıra dışı diyaloglar ve absürt karakterler, filmin kendine özgü kimliğini oluşturur.

Güven Kıraç, İştar Gökseven ve Yıldıray Şahinler başta olmak üzere oyuncu kadrosunun performansları da bu dünyanın inandırıcılığını güçlendirir.

Laleli’de Bir Azize, özellikle 1990’lar Türk sinemasını, bağımsız sinema anlayışını, İstanbul’un karanlık yüzünü ve Gemide ile başlayan anlatı evrenini merak eden izleyiciler için keşfedilmeyi hak eden bir filmdir.

Spoiler vermeden değerlendirildiğinde filmin asıl gücü, sonucundan çok karakterlerin giderek içinden çıkılmaz hâle gelen dünyasını izleyiciye hissettirmesinde yatar. Bu yönüyle Laleli’de Bir Azize, Türk sinemasının sıra dışı, sert ve kendine özgü filmleri arasında anılmayı sürdüren önemli bir çalışmadır.

Yengeç Sepeti Film İncelemesi