Semih Kaplanoğlu’ndan Bilimkurgu ve Felsefenin Buluştuğu Distopik Bir Yolculuk

Türk sinemasında kendine özgü anlatım diliyle öne çıkan yönetmenlerden Semih Kaplanoğlu, Buğday filmiyle önceki çalışmalarından oldukça farklı bir sinema evrenine yöneliyor. 2017 yılında izleyiciyle buluşan film, bilimkurgu türünü yalnızca teknolojik gelişmeler ve gelecek tasvirleri üzerinden ele almak yerine; insanın doğayla ilişkisi, genetik müdahale, göç, açlık, kuraklık, medeniyet ve insanlığın geleceği gibi son derece kapsamlı meseleler üzerinden değerlendiriyor.

Başrollerini Jean-Marc Barr, Ermin Bravo ve Grigoriy Dobrygin gibi uluslararası oyuncuların paylaştığı Buğday, Kaplanoğlu’nun sinemasında önemli bir kırılma noktası olarak değerlendirilebilir. Yönetmen, daha önceki filmlerinde insanın iç dünyasına, hafızasına ve varoluşsal arayışlarına odaklanırken Buğday’da bu yaklaşımı küresel ölçekte bir gelecek tasavvuruna taşıyor.

Siyah-beyaz görüntüleri, yavaş temposu, sembolik anlatımı ve felsefi yaklaşımıyla dikkat çeken film, klasik bilimkurgu anlayışından oldukça uzakta duruyor. Bu nedenle Buğday’ı yalnızca bir bilimkurgu filmi olarak değerlendirmek filmin kapsamını daraltmak anlamına geliyor. Yapım aynı zamanda distopya, felsefi sinema, yol filmi ve varoluşçu anlatının özelliklerini taşıyor.

Bu incelemede Buğday filminin konusu, oyunculukları, yönetmenliği, görsel dünyası, bilimkurgu yaklaşımı, felsefi altyapısı ve temel temaları spoiler vermeden ele alınmaktadır.

Buğday Filminin Konusu

Buğday, yakın gelecekte geçen distopik bir dünyada başlıyor. İnsanlığın doğayla kurduğu ilişkinin ciddi biçimde bozulduğu bu gelecekte tarımsal üretim büyük bir krizle karşı karşıyadır. Genetik müdahalelerle değiştirilen tohumlar beklenen sonucu vermemeye başlamış ve dünyanın farklı bölgelerinde ciddi sorunlar ortaya çıkmıştır.

Bu atmosferin merkezinde genetik mühendisi Profesör Erol Erin bulunuyor. Erol, manyetik duvarlarla çevrili, görece güvenli bir şehirde yaşayan ve tohum genetiği konusunda çalışmalar yapan bir bilim insanıdır.

Ancak şehrin dışında yaşanan büyük kriz, onun güvenli yaşam alanının sınırlarını zorlamaya başlar.

Erol’un dikkatini çeken isimlerden biri ise genetik değişikliklerin sonuçları üzerine çalışmalar gerçekleştirmiş olan Cemil Akman‘dır. Erol’un Cemil’i aramak üzere çıktığı yolculuk, filmin temel anlatı eksenini oluşturur.

Bu yolculuk yalnızca fiziksel bir arayış değildir. Aynı zamanda Erol’un bilim, insanlık, doğa ve kendi yaşamı hakkında bildiklerini sorgulamasına neden olan bir dönüşüm sürecidir.

Buğday Nasıl Bir Bilimkurgu Filmi?

Buğday’ın en dikkat çekici özelliklerinden biri, alışılmış bilimkurgu kalıplarını kullanmamasıdır.

Filmde yüksek teknolojiye sahip araçlar, büyük uzay savaşları veya sürekli hareket hâlindeki aksiyon sahneleri bulunmaz.

Kaplanoğlu bunun yerine bilimkurguyu bir düşünce alanı olarak kullanıyor.

Film şu soruların peşine düşüyor:

İnsan doğayı değiştirmeye ne kadar devam edebilir?

Bilim insanlığın bütün sorunlarını çözebilir mi?

Doğanın dengesini bozmanın sonuçları nelerdir?

İnsanlığın geleceği teknolojiye mi, yoksa doğayla yeniden kurulacak bir ilişkiye mi bağlıdır?

Bu nedenle Buğday, aksiyon odaklı bilimkurgu bekleyen izleyicilerden ziyade felsefi ve düşünsel filmleri sevenlere hitap ediyor.

Distopya ve Gelecek Tasarımı

Filmin dünyasında toplum belirgin biçimde ayrışmıştır.

Bir tarafta güvenlik ve teknolojinin kontrol ettiği şehirler bulunurken diğer tarafta göçmenlerin, yoksulların ve sistemin dışında kalan insanların yaşadığı alanlar vardır.

Manyetik duvarlar yalnızca fiziksel bir güvenlik önlemi değildir.

Aynı zamanda toplumdaki ayrışmanın sembolüdür.

Duvarların bir tarafında düzen ve kontrol, diğer tarafında belirsizlik ve hayatta kalma mücadelesi vardır.

Bu açıdan Buğday, günümüz dünyasında giderek daha fazla tartışılan göç, sınırlar, kaynak paylaşımı ve sosyal eşitsizlik gibi meseleleri bilimkurgu atmosferine taşıyor.

Kuraklık, Açlık ve Çevre Sorunları

Filmin merkezindeki en önemli meselelerden biri doğanın bozulmasıdır.

Kuraklık ve tarımsal üretimde yaşanan problemler, yalnızca ekonomik bir kriz olarak ele alınmaz. Bunlar insanlığın doğayla kurduğu ilişkinin sonuçları olarak değerlendirilir.

Buğday ismi de bu bağlamda oldukça anlamlıdır.

Buğday, insanlık tarihi açısından yalnızca bir tarım ürünü değildir. Medeniyetlerin gelişimi, yerleşik hayat ve toplumsal düzen açısından da önemli bir semboldür.

Dolayısıyla filmin adı, insanlığın doğayla kurduğu ilişkinin temel unsurlarından birine gönderme yapar.

Genetik Mühendisliği Üzerine Düşündüren Bir Film

Buğday’ın bilimsel altyapısının merkezinde genetik mühendisliği yer alıyor.

İnsanlığın doğayı kontrol etme arzusu, modern bilimin en önemli tartışma alanlarından biridir.

Genetik olarak değiştirilmiş tohumlar teorik olarak tarımsal verimliliği artırabilir, kuraklığa dayanıklı ürünlerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir ve açlık sorununa çözüm sunabilir.

Ancak film bunun karşısında başka bir soruyu gündeme getiriyor:

Doğaya yapılan her müdahale gerçekten insanlığın yararına mıdır?

Kaplanoğlu bu soruya doğrudan bir cevap vermek yerine seyirciyi düşünmeye yönlendiriyor.

Jean-Marc Barr’ın Performansı

Filmin başrolündeki Jean-Marc Barr, Profesör Erol Erin karakterini oldukça kontrollü bir oyunculukla canlandırıyor.

Erol, başlangıçta rasyonel düşünceye ve bilime güvenen bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Ancak yolculuğu ilerledikçe kendi dünya görüşünü sorgulamaya başlıyor.

Barr’ın performansı büyük jestler ve dramatik çıkışlardan ziyade karakterin iç dünyasındaki değişimleri yansıtma üzerine kuruludur.

Bu da Kaplanoğlu’nun minimalist yönetmenlik anlayışıyla uyum içerisindedir.

Ermin Bravo ve Cemil Akman Karakteri

Bosna-Hersek doğumlu oyuncu Ermin Bravo, Cemil Akman rolünde filmin düşünsel yönünü güçlendiren önemli karakterlerden birini canlandırıyor.

Cemil, bilim ile insanlığın geleceği arasındaki ilişkinin sorgulanmasına yardımcı olan bir figürdür.

Erol ile arasındaki ilişki yalnızca iki bilim insanının karşılaşması şeklinde değerlendirilmemelidir.

Bu karşılaşma aynı zamanda farklı dünya görüşlerinin karşı karşıya gelmesini sağlar.

Grigoriy Dobrygin ve Diğer Oyuncular

Rus oyuncu Grigoriy Dobrygin, filmde Andrei karakterine hayat veriyor.

Cristina Flutur ise Alice rolünde yer alıyor.

Filmin ana karakterlerinin farklı ülkelerden oyuncular tarafından canlandırılması, yapımın uluslararası atmosferini destekliyor.

Bu tercih aynı zamanda Buğday’ın yalnızca Türkiye’ye ait bir hikâye anlatmadığını da hissettiriyor.

Film, insanlığın ortak geleceği üzerine düşündüğü için karakterlerin farklı kültürel kökenlere sahip olması anlatının evrenselliğini güçlendiriyor.

Siyah-Beyaz Görüntüler

Buğday’ın belki de en dikkat çekici özelliklerinden biri siyah-beyaz çekilmiş olmasıdır.

Görüntü yönetmenliğini İngiliz görüntü yönetmeni Giles Nuttgens üstleniyor.

Siyah-beyaz tercih, filme klasik bilimkurgu filmlerini hatırlatan zamansız bir atmosfer kazandırıyor.

Ancak bu kullanım yalnızca estetik bir tercih değil.

Renklerin ortadan kaldırılması, filmin dünyasını gerçek hayattan bir miktar uzaklaştırıyor ve seyirciyi daha soyut bir evrene taşıyor.

Özellikle geniş bozkırlar, kurak araziler ve endüstriyel mekanlar siyah-beyaz görüntüler sayesinde daha güçlü bir görsel etki yaratıyor.

Konya, Aksaray ve Kapadokya’nın Sinemadaki Kullanımı

Buğday’ın görsel dünyasının önemli bölümünü Türkiye’nin farklı bölgelerinde çekilen sahneler oluşturuyor.

Özellikle Konya, Aksaray ve Kapadokya gibi coğrafyalar filmin atmosferine önemli katkı sağlıyor.

Bu mekanların geniş ve çoğu zaman ıssız görüntüsü, filmin insan ile doğa arasındaki ilişkiyi sorgulayan yapısına uyum sağlıyor.

Bunun yanında filmin Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen çekimleri, hikâyenin coğrafi kapsamını genişletiyor.

Farklı ülkelerin ve mekanların aynı görsel dünyada bir araya getirilmesi, filmin küresel bir gelecek tasvirini güçlendiriyor.

Beş Yıllık Yapım Süreci

Buğday’ın ortaya çıkışı kısa sürede gerçekleşen bir film projesine dayanmıyor.

Filmin yapım süreci yaklaşık beş yıl sürdü.

Özellikle mekan araştırmaları uzun zaman aldı. Senaryo geliştirme süreci devam ederken filmin farklı bölgelerinde kullanılacak mekanlar da araştırıldı.

Amerika Birleşik Devletleri’nde Detroit, Almanya’da Köln, Wuppertal, Bonn, Düsseldorf, Essen ve Dortmund; Türkiye’de ise Konya, Aksaray ve Kapadokya filmin çekim mekanları arasında yer aldı.

Bu uzun hazırlık süreci, Buğday’ın görsel dünyasının neden bu kadar farklı coğrafyayı bir araya getirdiğini de açıklıyor.

Semih Kaplanoğlu’nun Yönetmenlik Anlayışı

Semih Kaplanoğlu, Buğday’da önceki filmlerinden tanıdığımız yavaş ve gözlemci anlatım biçimini bilimkurgu türüne uyarlıyor.

Yönetmen seyircinin bütün sorularına cevap vermiyor.

Bazı olayların anlamını doğrudan açıklamak yerine görüntüler, semboller ve diyaloglar aracılığıyla düşünsel bir alan oluşturuyor.

Bu yaklaşım filmin izleyiciyle kurduğu ilişkiyi farklılaştırıyor.

Seyirci yalnızca hikâyeyi takip etmiyor.

Aynı zamanda gördüklerinin ne anlama geldiğini düşünmek zorunda kalıyor.

Yolculuk Motifi

Buğday’ın en önemli anlatı unsurlarından biri yolculuk.

Erol’un Cemil’i aramak için çıktığı yolculuk, fiziksel bir hareketten çok daha fazlasını ifade ediyor.

Yolculuk boyunca karakterin dünyaya bakışı değişiyor.

Güvenli şehir ortamından uzaklaştıkça karşılaştığı gerçekler, daha önce sorgulamadığı pek çok düşünceyi yeniden değerlendirmesine neden oluyor.

Bu yönüyle film, klasik “kahramanın yolculuğu” anlatısına felsefi bir boyut kazandırıyor.

İnsan ve Doğa İlişkisi

Buğday’ın merkezindeki temel sorulardan biri insanın doğaya yaklaşımıdır.

Modern insan doğayı kontrol etmeye çalışıyor.

Toprağı değiştiriyor.

Tohumları değiştiriyor.

Genetik yapıya müdahale ediyor.

Ancak bütün bu müdahalelerin sonucunda ortaya çıkan problemlerin sorumluluğu da insanlığın kendisine dönüyor.

Film bu çelişkiyi oldukça etkileyici bir biçimde ortaya koyuyor.

İnsan doğayı dönüştürürken aslında kendi geleceğini de dönüştürüyor.

Göç ve Mültecilik Teması

Filmde göçmenlerin yaşadığı bölgeler ve güvenlik duvarları önemli bir yere sahip.

Bu açıdan Buğday, bilimkurgu türünü günümüzün mülteci ve göç sorunlarıyla ilişkilendiriyor.

Duvarların ardında yaşayan toplum ile dışarıda kalan insanlar arasındaki ayrım, dünyanın günümüzde yaşadığı sınır tartışmalarını hatırlatıyor.

Ancak film bunu doğrudan politik bir söyleme dönüştürmek yerine distopik dünyanın doğal bir parçası olarak işliyor.

Felsefi Boyut

Buğday’ı diğer bilimkurgu filmlerinden ayıran en önemli unsurlardan biri felsefi yaklaşımıdır.

Film boyunca bilim ile inanç, akıl ile sezgi, teknoloji ile doğa arasında bir gerilim oluşturulur.

İnsanlığın yalnızca bilimsel gelişmeyle kurtulup kurtulamayacağı sorusu filmin önemli düşünsel eksenlerinden biridir.

Bu nedenle Buğday, seyirciden yalnızca filmi izlemesini değil, film bittikten sonra üzerinde düşünmesini de bekler.

Filmin Temposu

Buğday yavaş tempolu bir film.

Uzun planlar, sessizlikler ve geniş mekan görüntüleri anlatının önemli bir bölümünü oluşturuyor.

Bu tempo bazı seyirciler için filmin en etkileyici özelliklerinden biri olabilirken, hızlı gelişen olay örgüsüne alışmış izleyiciler açısından zorlayıcı olabilir.

Özellikle Hollywood tarzı bilimkurgu filmlerinden hoşlananların Buğday’a farklı bir beklentiyle yaklaşması gerekiyor.

Burada amaç seyirciyi sürekli şaşırtmak değil, onu filmin düşünsel atmosferinin içine çekmek.

Buğday’ın Güçlü Yönleri

Filmin öne çıkan özelliklerini şöyle sıralamak mümkün:

• Özgün bilimkurgu yaklaşımı
• Etkileyici siyah-beyaz görüntüler
• Felsefi anlatım
• Başarılı mekan kullanımı
• Uluslararası oyuncu kadrosu
• Güçlü çevre mesajı
• Genetik mühendisliği üzerine düşündüren yaklaşım
• Göç ve sınır sorunlarına değinmesi
• Semih Kaplanoğlu’nun özgün yönetmenliği
• Atmosfer yaratmadaki başarısı

Kimler Buğday’ı İzlemeli?

Buğday özellikle düşünsel sinemadan hoşlanan izleyicilere hitap ediyor.

Eğer;

• yavaş tempolu filmleri seviyorsanız,
• distopya türüne ilgi duyuyorsanız,
• felsefi bilimkurgu filmlerini tercih ediyorsanız,
• çevre sorunları üzerine düşünmek istiyorsanız,
• genetik mühendisliği ve teknoloji konularına meraklıysanız,
• sembolik anlatımlardan hoşlanıyorsanız,

Buğday sizin için ilgi çekici bir deneyim olabilir.

Ancak hızlı aksiyon, yoğun diyalog ve klasik bilimkurgu efektleri arayan izleyicilerin beklentilerini karşılamayabilir.

Sonuç: Buğday İzlenmeye Değer mi?

Buğday (2017), Türk sinemasında bilimkurgu türünün sınırlarını genişletmeye çalışan cesur ve özgün yapımlardan biri.

Semih Kaplanoğlu, filmi yalnızca gelecekte geçen bir hikâye olarak kurmuyor. Bunun yerine günümüz insanının doğayla, teknolojiyle, bilimle ve birbirleriyle kurduğu ilişkiyi geleceğe taşıyor.

Jean-Marc Barr’ın kontrollü oyunculuğu, Ermin Bravo’nun etkileyici performansı, Giles Nuttgens’in siyah-beyaz görüntüleri ve Türkiye’den Avrupa’ya uzanan geniş çekim coğrafyası filmin atmosferini güçlendiriyor.

Buğday’ın asıl başarısı ise cevap vermekten çok soru sormasında yatıyor.

İnsanlığın doğayı değiştirme arzusu nereye kadar devam edebilir?

Bilim insanlığı kurtarabilir mi?

Teknoloji ilerledikçe insan doğadan daha mı uzaklaşacak?

Ve geleceği değiştirmek gerçekten insanın elinde mi?

Film bu soruların kesin cevaplarını vermek yerine seyirciyi kendi cevaplarını aramaya davet ediyor.

Bu nedenle Buğday, klasik bilimkurgu kalıplarının dışında, yavaş tempolu ve felsefi filmlerden hoşlanan izleyiciler için farklı bir deneyim sunuyor. Semih Kaplanoğlu’nun filmografisinde önemli bir yere sahip olan yapım, aynı zamanda Türk sinemasında bilimkurgu ile sanat sinemasını buluşturan dikkat çekici örneklerden biri olarak değerlendirilebilir.Süt Film İncelemesi